Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.
Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.
(Zie het Onderduikboek, pagina’s 402 en 404, en het Supplement, pagina’s 156-157)
Onderduiker:
- Isidor Hochberger, ongehuwd, procuratiehouder (Wenen, 13 november 1896 – Zeist, 28 augustus 1972)
Onderduikgevers:
- Cornelis Zeegers, koster (Barneveld, 20 februari 1895 – Zeist, 10 februari 1969), en
- echtgenote Willemina Zeegers-de Jong (Zutphen, 8 juni 1894 – Zeist, 11 juli 1964)
Twee kinderen (1925, 1926)
De joodse vluchteling Isidor Hochberger uit Oostenrijk (Wenen) zat op enig moment ondergedoken op Lindenlaan 7. Hochberger was een inwoner van Zeist, waar hij zich op 21 december 1940 gevestigd had. Hij woonde op Ernst Casimirlaan 23 en op Frederik Hendriklaan 51, voordat hij onderdook. Lindenlaan 7 was niet zijn enige adres. Uit het in 1996 uitgegeven boekje ‘Zestig jaar Gereformeerde Oosterkerk Zeist’ blijkt dat Isidor Hochberger ook enige tijd ondergedoken zat op Woudenbergseweg 44a, bij het echtpaar Cornelis en Wilhemina Zeegers-de Jong.
Onderduikgever Cornelis Zeegers vervulde tijdens de bezettingsjaren de deeltijdfunctie van koster in de Oosterkerk. Ondanks zijn geringe lengte was de koster een krachtige persoon. Als een kerkganger onwel werd tijdens de dienst, droeg Zeegers hem of haar met een houdgreep de kerk uit. Hij was soms ook een practical joker. Tijdens een vergadering van de diakenen naaide hij bijvoorbeeld alle mouwen dicht.
Zijn echtgenote was langdurig ziek en invalide – ze verplaatste zich in een rolstoel – maar gold als de stille kracht in huis. Zij en de koster waren bepaald niet de enige leden van de Oosterkerkgemeente, die joodse onderduikers hielpen. Dominee Gerrit Lugtigheid stimuleerde die hulp en gaf zelf het voorbeeld.
In september 1944 waren er evacués uit Arnhem en omstreken gehuisvest in de Oosterkerk. Bij een razzia op 28 oktober werden de mannen van de geëvacueerde gezinnen uit de kerk gehaald. Ze werden terug naar Arnhem en omstreken gebracht, om verdedigingswerken te graven. Dat lot bleef een achttal jongeren uit Zeist bespaard, omdat ze zich tijdens en na de razzia – in totaal zeven dagen lang – verstopten onder de vloer van de hoofdingang van de kerk. Onder hen Isidor Hochberger, de joodse onderduiker van koster Zeegers. De mannen kwamen via een luik achter de preekstoel onder de vloer van de kerk. Al kruipend onder en over de verwarmingsbuizen kwamen ze via een opening onder de hal van de hoofdingang. Overdag deden ze spelletjes, zoals mens erger je niet en halma: ‘Ze zaten gewikkeld in dekens van het Rode Kruis op de koude grond.’
Koster Zeegers zorgde voor het eten. Zodra ter hoogte van het luik bij de preekstoel een lichtsignaal werd gegeven, ging één van de onderduikers het eten halen, inclusief bord en bestek. Op de laatste dag hebben ze allemaal hun naam en datum op een plank geschreven, bedoeld als herinnering voor het nageslacht. Die plank moet er nog liggen, maar is tot op heden niet gevonden.’
Na de bevrijding ging de inmiddels 48-jarige Isidor Hochberger op Constantijn Huijgenslaan 23 wonen, bij het echtpaar Hermanus en Cornelia van der Meer-Smit en hun oudste dochter Jannetje (1907). Hij werd gereformeerd, en trouwde eind juli 1947 met Jannetje van der Meer, welk huwelijk ingezegend werd in de Noorderkerk door dominee Gerrit Lugtigheid. Het echtpaar woonde in bij haar ouders, of omgekeerd. Later verhuisden ze naar Valckenboschlaan 44. Isidor Hochberger was begin 1949 al genaturaliseerd en verruilde later het beroep van vertegenwoordiger voor dat van directiesecretaris.
Bronnen:
- Zie ook het bewezen onderduikadres Lindenlaan 7
- ‘Gereformeerde Oosterkerk Zeist, 1936-1996’, uitgave van de gereformeerde Oosterwijk Zeist, 1996, 58, 60, 93-94
- Gemeentearchief Zeist, oud bevolkingsregister
- Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, 1 januari 1949, 2
- www.cbg.nl, familieadvertenties, aankondiging van het huwelijk van Isidor Hochberger en Jannetje van der Meer
1. Woudenbergseweg 44a
2. Koster Cornelis Zeegers van de Oosterkerk
3. De aankondiging van de kerkelijke huwelijksvoltrekking van Isidor Hochberger en Jannetje van der Meer.