Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.

Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.

(Zie het Onderduikboek, pagina 478)

Onderduiker:

  • Karl Anton Steiner, ongehuwd, antiquaar (Steglitz-Duitsland, 16 maart 1905 – 1976)

Vals geregistreerd op dit adres:

  • Sara Dukker-Kleerekoper (Amsterdam, 17 juli 1905 – Driebergen, 5 november 1993)

Onderduikgever:

  • Hendrik Praamsma, tijdens de bezetting ongehuwd en beheerder boekhandelfiliaal (Joure, 14 mei 1907 – Zeist, 22 april 1971)

Tijdens de bezetting zit Karl Steiner op meerdere adressen ondergedoken. Een van de adressen is bij een medelid van de Zeister schaakclub. Een ander lid van de club, Hendrik Praamsma, is de houder van een van de twee filialen van boekhandel Jan W. Kraal NV. Hij laat Steiner op de zolder van het filiaal op Donkerelaan 12 een verzendantiquariaat runnen, dat feitelijk een ondergrondse voortzetting is van het gerenommeerde boekenantiquariaat A. Asher & Co. Over de hele wereld worden boeken verzonden.

Ook als Karl Steiner ondergedoken zit op Dalweg 24 werkt hij regelmatig op Donkerelaan 12. Hij is in Zeist vals geregistreerd in het bevolkingsregister, onder de naam ‘Karel Steinen’. De wandeling van Dalweg 24, waar ook zijn nichtje Annerie Marx ondergedoken zit, naar Donkerelaan 12 en vice versa zou zonder een goed (vals) persoonsbewijs anders helemaal risicovol zijn.

Het lijkt toch fout te gaan als Praamsma op moet draven bij de Sicherheitspolizei op de Maliebaan in Utrecht. Het blijkt echter te gaan om een klacht van een Oostenrijkse SS’er die een besteld boek nog steeds niet heeft ontvangen.

Als Karl Steiner niet langer op Dalweg 24 en Donkerelaan 12 kan blijven, verhuist hij naar Tollenslaan 21, waar zijn vriendin Dini Margaretha van den Berg bij haar ouders woont. Na de bevrijding trouwen ze.

Op Donkerelaan 12 wordt op 6 maart 1943 Sara Dukker-Kleerekoper vals geregistreerd, onder de naam ‘Sientje Klaassen’. Op 10 mei wordt zij in het Zeister bevolkingsregister overgeschreven naar het bewezen onderduikadres Lyceumlaan 23.

Sara’s dochtertje wordt ook in Zeist ondergebracht, maar het is niet bekend op welk adres. Haar zoontje Freddy krijgt een valse registratie op Donkerelaan 8 (later Slotlaan 2), onder zijn eigen naam. In zijn geval zou het om een eerste opvang of registratie kunnen gaan, want het staat uit zijn eigen verklaring vast dat hij langdurig en tot de bevrijding ondergedoken zit op Boulevard 11, bij het echtpaar Schmidt-Vethaak.

Ook de zuster van Sara Dukker-Kleerekoper zit in Zeist ondergedoken, met echtgenoot en dochter.

Bronnen:

  • Mededelingen van Thomas Steiner
  • Gemeentearchief, 1499-1500, register van illegalen, ‘Karel Steinen’ en ‘Sientje Klaassen’
  • Zie de bewezen onderduikadressen Boulevard 11 (Freddy Dukker), Boulevard 16 (Karl Steiner), Dalweg 24 (Karl Steiner en zijn nicht Annerie Marx), Tollenslaan 21 (Karl Steiner), Lyceumlaan 23 (Sara Dukker-Kleerekoper), Homeruslaan 18 (gezin Dotsch-Kleerekoper) en Kersbergenlaan 29 (idem)
  • Mede ontleend aan ‘ASHER Rare Books celebrates its 175th anniversary’, van Julius W. Steiner (kopie in bezit van de auteurs)

1. Donkerelaan 8, boekhandel Kraal (Donkerelaan is later Slotlaan geworden)

2. Karl Steiner, omstreeks 1940

3. De valse registratie van Sara Kleerekoper in het bevolkingsregister van Zeist