Slotlaan 239 (tijdens de bezetting 57)

(Zie pagina’s 483-485 van het Onderduikboek)

Onderduikster:

• Hanny Michaelis (Amsterdam, 19 december 1922 – Amsterdam, 11 juni 2007)

Onderduikgeefster:

• Ida Hekman, ongehuwd (Zuidlaren, 26 mei 1888 – Zeist, 9 november 1986)

Op maandag 26 juli 1942 neemt Hanny Michaelis afscheid van haar ouders en anderen. Ze vertrekt dan met de trein van 18.30 uur naar Zeist. Voortaan heet ze ‘Hetty Mulder’. Lau Mazirel brengt haar naar broer en zus Coops, op Aristoteleslaan 40 in Zeist. Wanhopig over het afscheid en ziek van de stress komt ‘Hetty Mulder’ aan. Ze ervaart in huize-Coops een streng gelovige sfeer. Die avond brengt Jeanette Coops haar bij haar eerste onderduikadres in Zeist, bij juffrouw Hekman. Citaat uit ‘De wereld waar ik buiten sta, oorlogsdagboek’, deel II 1942-1945:

‘Ik vergeet nooit het ontheemde gevoel van eenzaamheid en beklemming dat zich meester maakte bij het binnenkomen van die burgerlijk ‘gezellige‘ kamer, verlicht door minstens drie schemerlampen waaronder één wanstaltig grote van koper, met een reusachtige perkamenten kap, beschilderd met een zeegezicht… brandde het middenlicht nog, natuurlijk een kroon. … een definitief toneel van roodpluchen leunstoelen voorzien van anti-macassars, clivia’s op irritant buitenmodels tafeltjes en krukjes, een harmonium, beladen met vazen, familieportretten en bazarspullen, en natuurlijk niet meer dan vijf klokken … Een en ander was ruimschoots voldoende om me tot in de diepste diepten der zwaarmoedigheid te storten.

(…)

Ze paste precies in het décor: houterig en benig, met een ondanks alle minzame vriendelijkheid … vinnig gezicht, een dunne, een beetje té vastberaden oude vrouwenmond en al weer een bril, waarachter smalle, niet onvriendelijke, maar toch enigszins stekende blauwe oogjes. Ze deed erg joviaal en hartelijk, wat me des te meer beschaamde …

Mijn gastvrouw bracht me, vol ijver om me ‘op mijn gemak’ te zetten, naar mijn kamer, waarvan de eerste indruk: … familieportretten + geborduurde bijbelteksten, me een rilling over de rug liet lopen….in plaats van dolblij en opgelucht te zijn, dat ik aan Polen was ontsnapt, vergat ik dat belangrijke feit volkomen voor het gevoel van heimwee en groeiend onbehagen, waartegen ik me niet kon verzetten.

Er is van meet af aan sprake van een gespannen relatie tussen onderduikgeefster en onderduikster. Wel positief is, is dat er bijna elke avond een wandeling gemaakt wordt, meestal naar het bos (het hertenkamp), maar ook door de villawijken.

De werkzaamheden van ‘Hetty Mulder’ zijn ’s morgens helpen bij het huishouden, de kamer, de gang en de twee trappen schoonhouden. Aardappels schrappen, tafels dekken, koper, traproeden poetsen (ongeveer 3 uur werk). De verstandhouding met juffrouw Hekman blijft moeizaam. Ze willen allebei gelijk hebben, dus dat botst nogal eens. Maar er is ook geen wederzijds vertrouwen. Uit verveling of honger neemt ‘Hetty’ wel eens een koekje extra uit de trommel. Als juffrouw Hekman dat ontdekt dat, barst de bom. De kast waarin de trommel staat, gaat op slot. ‘Hetty’ schaamt zich diep en vraagt juffrouw Hekman toch vooral de kast niet meer op slot te doen en haar te vertrouwen. Juffrouw Hekman geeft gehoor aan die smeekbede. Dat wil zeggen, de kast blijft voortaan weer open, maar … de trommel is leeg!

‘Hetty Mulder’ ontmoet bij juffrouw Hekman ook anderen, een nichtje (30 jaar), een verpleegster en een meneer ‘Jansen’. En op 31 juli brengt ‘Hetty Mulder’ tussentijds twee (fijne) dagen door bij de eveneens gereformeerde familie B., die Tussen de Dennen woont. Waarom eigenlijk? Zou dit het gezin Versluis kunnen zijn? Man had een baardje en er waren drie dochters en een schoonzoon.

Als ze bijna een maand bij juffrouw Hekman is, schrijft ‘Hetty Mulder’ het volgende gedicht:

‘Avondwandeling

Hol klinkt mijn voetstap door de avondstraten

De wind verwaait het koude sterregruis.

Ik denk aan wat ik in de steek moest laten:

Een eigen wereld rond een eigen huis.

Ik hoor mijn voeten langs het asfalt schuren

Een populier wuift hoopvol naar de maan

En vraag me af hoe lang het nog moet duren

Voordat ik weer terug zal kunnen gaan.

Ik kan de avonden niet meer vergeten,

Toen ik nog door vertrouwde straten ging,

Gehaast en achteloos zonder te weten,

Te voelen hoe ik aan dit alles hing.

In ’t Westen woei het somber avondrood,

Over mijn hoofd joegen de wolkenhorden.

Ik werd den avondwind tot bondgenoot

Nu ben ik hem tot lotgenoot geworden

Nu gaat mijn lichaam door een vreemde stad,

Mijn hart heb ik in Amsterdam gelaten.

Ik denk aan alles wat ik eens bezat…

Hol klinkt mijn voetstap door de avondstraten.’

Het afscheid op 31 augustus 1942 is een moment van ‘verzoening’ tussen de botsende karakters. Juffrouw Hekman raadt ‘Hetty’ aan om vooral ‘te bidden tot Hem’. Hoe verschillend zijn beider leefwerelden? Met opluchting gaat Hanny Michaelis alias ‘Hetty Mulder’ naar het volgende, derde onderduikadres. In de komende twee maanden zal ze zich afwisselend bewegen tussen drie adressen, maar nu wordt ze eerst door een man naar het gezin Sliedrecht-de Gooijer gebracht. Zie Waterigeweg 70).

Als gevolg van haar onderduik bij gereformeerde mensen zal Hanny Michaelis tot haar dood, uit dankbaarheid, blijven stemmen op kleine christelijke politieke partijen en lid blijven de EO.

Ida Hekman bereikte de leeftijd van 98 jaar en overleed in verzorgingshuis De Looborch aan de Woudenbergseweg. Was kerkelijk zeer actief. Ze was presidente van de gereformeerde naaivereniging Dorcas, die haar producten ter beschikking stelde aan de diaconie. Ze was ook secretaris van de gereformeerde Stichting Gezinszorg (tot jaren na de oorlog) en secretaris van de Afdeling Zeist van de Nederlandse Christelijke vrouwenbond. Voordat ze in 1936 in Zeist kwam wonen, had ze in Amerika gewoond.

Bronnen:

• Hanny Michaelis, ‘De wereld waar ik buiten sta, oorlogsdagboek’, deel II 1942-1945, W.J. van Oorschot, 2017, 265-291
• Hanny Michaelis, pagina’s 260-261, 558, 566 van het Onderduikboek
• Zie de bewezen onderduikadressen Aristoteleslaan 40, Waterigeweg 70 en Waterigeweg 80

1. Slotlaan 239

2. Hanny Michaelis