Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.

Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.

(Zie het Onderduikboek, pagina 479; uitgebreid bewerkt en aangevuld)

Onderduiker:

  • Josef Swaab, gehuwd, bedrijfsleider schoenenwinkel (Amsterdam, 29 november 1909 – Arnhem, 19 december 1981)

Onderduikgevers:

  • Johannes Rutgerus Antonius Kleinveld, bedrijfsleider schoenenwinkel (Soest, 18 april 1896 – 27 oktober 1972), en
  • echtgenote Trijntje Kleinveld-Beerepoot (Blokker, 29 april 1893 – 29 maart 1972)

Thuiswonende dochter Tineke (illegaal werkster)

Jo Swaab (Amsterdam, 1909) is de zoon van Haskel Swaab en Schoontje Presburg. Hij beheert een van de schoenenwinkels van de familie Presburg. Jo Swaab trouwt in februari 1941 in Amsterdam met Hetty Cohn (Arnhem, 1919), dochter van Ludwig Cohn en Franziska Kahn. Het paar verhuist in de winter van dat jaar naar Baarn, waar in januari 1942 hun dochter Marcelle wordt geboren. Na een aantal grote razzia’s besluit het echtpaar Swaab-Cohn te gaan onderduiken. Jo Swaab zal tijdens die periode valse persoonsbewijzen gebruiken op naam van ‘fotograaf Johan Spaan’ en ‘slager August Wilhelmus van Breugel’ en zijn vrouw gaat Teuntje Bosgra-van der Wiel heten.

Samen met Hetty’s ouders uit Arnhem, krijgt het echtpaar onderdak bij Rie Abbing en haar moeder. Rie Abbing werkt in die tijd in de modezaak van het echtpaar Cohn-Kahn. De vijf onderduikers blijven tot in september 1944 bij de twee vrouwen. Als de Slag om Arnhem op 17 september begint dwingt ze dat om een nieuwe schuilplaats te zoeken.

Jo Swaab wendt zich dan tot Zeistenaar Jan Kleinveld, die in Zeist op Donkerelaan 50 een mooie schoenenzaak heeft. Voorheen is Kleinveld winkelchef geweest van het Presburg-filiaal aan de Oudegracht in Utrecht en zo kennen beide mannen elkaar. Het echtpaar Kleinveld-Beerepoot heeft indertijd het kerkelijke verbod van 1924 voor rooms-katholieken om een werkrelatie te hebben met joden genegeerd.

Jan Kleinveld is fel antinazi en maakt onder de naam ‘Oom Jan 2’ deel uit van de vijfkoppige LO-groep die in Zeist grootscheepse hulp aan onderduikers verleent. Hij is de enige rooms-katholiek in de leiding, de anderen zijn gereformeerd. Het grote pand Donkerelaan 50 is het vaste vergaderadres voor de LO (die overigens niet vaak vergadert).

Jan Kleinveld en zijn echtgenote Trijntje Kleinveld-Beerepoot nemen Jo Swaab in huis, terwijl hun schoonzoon en dochter, het echtpaar Jan en Wilhelmina Ran-Kleinveld, onderduik bieden aan Hetty Swaab-Cohn en dochtertje Marcelle. Soms wordt er geregeld dat Jo Swaab naar zijn echtgenote en dochtertje kan op Van der Merschlaan 16 en dan gaat het echtpaar Ran-Kleinveld logeren op Donkerelaan 50.

Het echtpaar Kleinveld-Beerepoot heeft nog een dochter. Tineke Kleinveld is koerierster voor de LO. Zij wordt op 13 juni 1944 gearresteerd, maar na een maand vrijgelaten. De bevoegde Kriminalsekretär van de Sicherheitspolizei is overtuigd van haar onschuld. Zijn sympathie behoedt de Kleinvelds voor een inval na verraad. Juist als het echtpaar Kleinveld-Beerepoot eind juli 1944 hun zilveren huwelijksjubileum viert, doet de Sicherheitspolizei op meerdere adressen in Zeist een inval. Ook de Kleinvelds zijn verraden, maar de Kriminalsekretär heeft het adres van Tineke van de lijst geschrapt. Daarmee blijft niet alleen Tineke buiten schot, maar ook andere illegaal werkers die aanwezig zijn op het feest, zoals provinciaal LO-leider Ruurd Das en natuurlijk schoonzoon en dochter Ran-Kleinveld.

Tijdens de Hongerwinter worden er op Donkerelaan 50 enkele koeien geslacht door slager Van Hunnik.

Het plaatselijke gewapend verzet weet de woning van het echtpaar Kleinveld-Beerepoot ook te vinden. Op 17 januari 1945 belegt het Zeister verzet er een overleg, waarbij de succescolle overval op het Zeister politiebureau wordt voorbereid. Een van de overvallers slaapt die nacht op Donkerelaan 50.

Op 5 februari 1945 is Tineke getuige van de fusillade van de Zeistenaren Wouter van Wijk en Lodewijk Knol en zes anderen, als ze daar toevallig op de fiets langs komt. Tineke trouwt na de bevrijding met Ad Witkamp die in meerdere kampen gevangen heeft gezeten, zoals Kamp Amersfoort, Kamp Vught en Neuengamme.

De zware illegale activiteiten van Jan en Willy Ran-Kleinveld brengen natuurlijk wel risico’s met zich mee voor hun onderduikers, maar die halen de bevrijding, evenals Jo Swaab. Ook de ouders van Jo en Hetty Swaab-Cohn overleven de bezetting.

Merkwaardig is dat de gemeente Baarn in 1950 officieel registreert dat Jozef Swaab op 7 november 1942 vermoord is in Auschwitz, maar die overlijdensakte (nummer 169) wordt in 1951 ongeldig verklaard.

Na de bevrijding is Jan Kleinveld actief voor Stichting 1940-1945 en voormalig verzet. Jan en Tineke Ran-Kleinveld worden elk onderscheiden met het Verzetsherdenkingskruis, net als (schoon)zuster Tineke Witkamp-Kleinveld. Op 2 januari 1991 wordt het echtpaar Ran-Kleinveld bovendien door Yad Vashem erkend als Rechtvaardigen onder de Volkeren. Er is altijd een hartelijke relatie gebleven tussen hen en de onderduikers.

Het echtpaar Kleinveld-Beerepoot, het echtpaar Ran-Kleinveld en het echtpaar Witkamp-Kleinveld zijn begraven op het rooms-katholieke deel van de Zeister begraafplaats Bosrust. Om onbekende redenen zijn de graven van deze prominente verzetsmensen niet opgenomen in de route langs oorlogsgraven. Dat geldt overigens zeker ook voor anderen, zoals de leden van het gezin Schmidt-Vethaak van Boulevard 11. De route zou nog eens kritisch bezien kunnen worden.

Bronnen:

  • Mededelingen van Marcelle Lange-Swaab
  • Zie ook het bewezen onderduikadres Van der Merschlaan 16
  • Zie het Onderduikboek, pagina 230-248 voor de bevrijding van tien joodse arrestanten uit het politiebureau
  • Annemiek Bal, ‘Het Zeister verzet’, 99, 114 en 119 (informatie over ‘Gerrit’ Kleinveld, Jan Ran en Tineke Ran-Kleinveld)
  • wiewaswie.nl (foutieve registratie van het overlijden van Jozef Swaab en correctie daarvan na rechterlijke uitspraak)
  • Reddingsverhaal Yad Vashem voor Jan en Wilhelmina Ran-Kleinveld
  • ITS Arolsen, digitale collecties, registratie Adrianus Pieter Witkamp in Kamp Vught

1. De schoenenwinkel die het echtpaar Kleinveld-Beerepoot op Donkerelaan 50 liet bouwen

2. Advertentie in De Telegraaf van 12 februari 1926

3. Het Presburg-filiaal op Oudegracht 139

4. Advertentie in De Zeister Courant van 2 maart 1935

5. Advertentie in De Zeister Courant van 27 november 1937, toen de zaak nog op Slotlaan 1e gevestigd was

6. Jan Kleinveld na de bezetting

7. Trijntje Kleinveld-Beerepoot na de bezetting