Prins Alexanderweg 62, Huis ter Heide

(Nieuw ten opzichte van het Onderduikboek en het Supplement)

Onderduiker:

• Norbert Otto Bamberger (Amsterdam, 17 januari 1940 – Auckland, Nieuw Zeeland, 15 december 2018)

Bewoners (= onderduikgevers?):

• Leendert Johannes Wesseldijk, emeritus hervormd predikant (Lochem, 30 maart 1870 – Zeist, 21 maart 1953), en
• echtgenote Adriana Wilhelmina Wesseldijk-Keers (Noord-Eschmarke – Lonneker, 8 juni 1872 – Zeist, 21 maart 1953)

Bij de bevrijding in 1945 stond de 5-jarige Norbert Otto Bamberger er alleen voor. Zijn moeder Debora Bamberger, haar zuster en diens echtgenoot, haar moeder en haar stiefvader waren allen vermoord in Sobibor en Auschwitz.

Norberts biologische vader was Herbert Albert Paul Tausk (Wenen, 18 januari 1911), een leerbewerker die begin maart 1939 van Wenen naar Nederland was gevlucht. Al op 6 mei 1939 was Herbert Tausk per schip verder naar Peru gereisd, mogelijk omdat hij in Nederland geen verblijfsvergunning had gekregen. Tijdens zijn korte verblijf van twee maanden in Nederland was Norbert Bamberger verwekt. De ouders van zijn vader, Oskar en Hermine Tausk-Kohn, en zijn 20-jarige zuster Erika waren in 1942 vermoord.

Tijdens de bezetting kreeg Norberts alleenstaande moeder Debora op 1 december 1941 een baan als typiste bij de schrijfkamer van de Joodse raad op Lijnbaansgracht 366, waardoor ze voorlopig vrijgesteld was van deportatie. De zogenaamde Sperr liep af in 1943. In het voorjaar moet ze haar zoontje hebben laten onderduiken. Volgens zijn valse persoonsregistratie in het bevolkingsregister kwam Norbert Otto Bamberger als zoon van ‘Felix en Judith Bamberger-van Doorn’ naar Zeist, waarbij als datum van zijn komst 23 maart 1943 werd genoteerd. Of dat de juiste datum was? Hem was later verteld dat hij een maand voordat zijn moeder gedeporteerd was elders ondergebracht was. Debora Bamberger kwam op 14 augustus 1943 in Kamp Westerbork, van waaruit ze op 24 augustus al werd gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze na aankomst op 27 augustus werd vermoord.

Het Amsterdamse adres Breughelstraat 4 bovenaan op de valse persoonskaart van Norbert Bamberger was correct. Op het adres Prins Alexanderweg 62, waarop hij in Zeist geregistreerd werd, woonde het echtpaar Leendert Johannes Wesseldijk, hervormd predikant en emeritus tijdens de oorlogsjaren, en Adriana Wilhelmina Keers. Beiden hadden meerdere familieleden (dominees) die joodse onderduikers hielpen. Dominee Leendert Johannes Wesseldijk junior (Amboina of Ambon NOI, 27 december 1914 – Nijmegen, 27 mei 2002) kreeg daarvoor in 1970 de Yad Vashem-onderscheiding.

Als het echtpaar Wesseldijk-Keers inderdaad de onderduikgevers waren van de kleine Norbert Bamberger hebben ze waarschijnlijk hulp bij de verzorging gekregen, want ze waren in die tijd al ouder dan zeventig jaar.

Uit aantekeningen die Norbert Bamberger zijn kinderen omstreeks 2000 gaf, concludeerden zij dat zijn moeder hem al in mei 1941 had toevertrouwd aan de zorgen van een christelijk, kinderloos echtpaar in Zeist. Het echtpaar kon hem geen normale kindertijd bieden, omdat ze hem goed moesten verbergen voor mogelijke verraders. De eerste keer dat hij buitenshuis mocht komen, was toen Canadese tanks na de bevrijding door de straat reden, en er ‘chocolate’ werd uitgedeeld en met vlaggen werd gezwaaid.

Er volgde daarna voor oorlogswees Norbert Bamberger een zwerftocht langs adressen in Hilversum, Amsterdam, Sliedrecht, Laren, Kamerik en Apeldoorn. In Apeldoorn kwam hij terecht in het joodse weeshuis Pedagogium Achisomog, op Zutphensestraat (tegenwoordig Fuldauerstraat) 78.

Wie zijn onderduikgevers – die hij later dankbaar was voor het redden van zijn leven – waren, wist Norbert Bamberger niet. Het echtpaar Wesseldijk-Keers kwam op zaterdag 21 maart 1953 in Zeist om, als gevolg van koolmonoxidevergiftiging, op 83- respectievelijk 81-jarige leeftijd.

Norbert Bamberger verliet in 1957 het weeshuis in Apeldoorn, waarna hij naar Peru vertrok, om zijn biologische vader Herbert Tausk op te zoeken. Die was daar getrouwd met een Peruaanse. Later zou Tausk terugkeren naar Wenen, waar hij nog een keer zou trouwen met een Weense. Hij overleed in 1987 en liet vier kinderen achter.

Na terugkomst uit Peru trouwde Norbert Bamberger zelf met de eveneens in Amsterdam (1933) geboren Else Marie Putto. Ze emigreerden naar Nieuw-Zeeland, waar ze een dochter en een zoon kregen. Norbert werd daar Norman genoemd.

Op 15 december 2018 overleed Norbert Bamberger na een jarenlange verpleging aan kanker, op de leeftijd van 78 jaar.

Bronnen:

• Mededelingen van Peter Bamberger (Nieuw-Zeeland)
• Gemeentearchief Zeist, 1499-1500, register van illegalen, Norbert Otto Bamberger
• Stadsarchief Amsterdam, indexen, archiefkaarten voor Herbert Albert Paul Tausk, Debora Bamberger, Estella en Henrique dos Santilhano-Bamberger, Norbert en Milka Mansveld-Mulder
• www.joodsmonument.nl, Debora Bamberger, Estella en Henrique dos Santilhano-Bamberger, Norbert en Milka Mansveld-Mulder
• ITS Arolsen, digitale collecties, Joodse Raad-kaarten voor Debora Bamberger, Estella en Henrique dos Santilhano-Bamberger, Norbert en Milka Mansveld-Mulder
• www.hdc.vu.nl/nl/Images/Predikanten_die_joden_hielpen_IV_tcm215-460512.pdf, Leendert Johannes Wesseldijk en familieleden
• Geni
• Nationaal Archief, 2.05.349, Inventaris van het archief van de Nederlandse consulaten in Peru, 38, stukken betreffende de vaststelling van de nationaliteit van Norbert Otto Bamberger
• The New Zealand Herald van 20-23 december 2018

1. Oudere foto van Prins Alexanderweg 62

2. Herbert Alber Paul Tausk in 1939 in Amsterdam

3. Hermine Tausk-Kohn

4. Oscar Tausk

5. Norbert Bamberger als baby (met zijn moeder)

6. De valse registratie van Norbert Otto Bamberger op Prins Alexanderweg 62 in Zeist, met zijn eigen naam, geboortegegevens en woonadres maar verder vervalste gegevens

6. Debora Bamberger

7. Joodse Raad-kaart van Debora Bamberger

8. Norbert Bamberger in 1945 in Amsterdam

9. Krantenbericht over het overlijden van het echtpaar Wesseldijk-Keers in Het Binnenhof van 23 maart 1953 1953

10. Overlijdensadvertentie voor het echtpaar Wesseldijk-Keers