Tijdens de bezetting werden in Zeist meer dan 900 personen met valse gegevens opgenomen in het lokale bevolkingsregister, vooral joodse onderduikers en onderduikers voor de Arbeitseinsatz. Dit bericht beschrijft een adres waarvoor een of meer valse registraties herleid konden worden tot de werkelijke identiteit van joodse personen. Een overzicht van alle adressen en onderduikers is te vinden via valse registraties van bekende onderduikers.
Het staat niet vast dat de betrokken personen werkelijk op de genoemde adressen ondergedoken zaten.
Wie weet meer? Wie iets meer weet over dit adres en/of de genoemde onderduikers wordt vriendelijk verzocht om contact op te nemen via het contactformulier op deze site.
Valse persoonsregistratie op dit adres voor:
- Thea Ilse Wertheim, dienstbode (Kassel-Duitsland, 18 april 1915 – Enschede, 18 augustus 1968)
Bewoners (= onderduikgevers?):
- D. Bloemers, oud-notaris
- Mej. W. Klarenbeek
In het register van ‘illegalen’ – valse registraties in het lokale bevolkingsregister – in het gemeentearchief van Zeist zit een registratie op naam van ‘Thea Ilse Veling, geboren op 2 april 1913 in Hamburg’. Bij onderzoek in het Amsterdamse bevolkingsregister blijkt daar slechts één enkele Thea Ilse te zijn geregistreerd, namelijk Thea Ilse Wertheim, geboren op 18 april 1915 in Kassel (Duitsland). Aan te nemen is dat het hier om dezelfde persoon gaat.
Ilse (Thea Ilse) Wertheim kwam op 27 september 1933 – pas 18 jaar oud – op haar eentje vanuit Kassel naar Rotterdam. Daar woonde (en werkte?) ze op 4 adressen, tot ze eind januari 1935 naar Den Haag vertrok. Ook daar woonde (en werkte?) ze op 4 adressen, tot ze medio december 1937 naar Amsterdam vertrok. Opnieuw woonde (en werkte) ze op meerdere adressen. Vanaf 25 mei 1939 woonde Ilse Wertheim op Rubensstraat 62 I, tot ze op 12 juli 1943 naar Duitsland zou zijn vertrokken. Althans, zo staat dat in het Amsterdamse bevolkingsregister genoteerd. Op haar Joodse Raad-kaart zijn echter geen data van internering en deportatie vermeld.
Op internet is in Kassel een echtpaar Meier en Nanny Wertheim-Windmuller, tot 1 september 1939 woonachtig op Gutenbergstrasse 6. Volgens informatie op internet waren zij de ouders van Ilse en Fred Wertheim. Dochter Ilse ontbreekt echter in het herinneringsboek dat de universiteit van Kassel heeft geproduceerd over het lot van de joodse inwoners van de stad. Veehandelaar Meier Wertheim, zijn echtgenote, zijn zoon Fred, zijn ouders en zijn broer werden op 9 december 1941 naar het Getto van Riga gedeporteerd, waar ze allen vermoord werden.
Ilse Wertheim overleefde de bezetting, ongetwijfeld door onderduik. In Zeist? Zij werd in 1952 genaturaliseerd. Op 18 augustus 1968 overleed ze in Enschede, totaal onverwacht en op de leeftijd van 53 jaar. Een kort maar bewogen leven, maar ze had daarin wel vriendschap gekend.
Ze was de vriendin en huisgenote geworden van de Ro Sanders-Mansfeld die haar overigens slechts vier maanden zou overleven. Ro Sanders-Mansfeld was de weduwe van een bijzondere man, Gerard (Comprecht Bernard) Sanders.
[Gerard Sanders was secretaris geweest van de Joodse Raad in Enschede. Die Raad bevorderde actief het onderduiken. De omschrijving op Sanders’ Joods Raad-kaart spreekt boekdelen:
‘Zeer strijdbare figuur, die veel weet te bereiken, speciaal op het terrein van J.R. [Joodse Raad] naar buiten. Organisator, uitstekende feeling voor mogelijkheden bij gegeven situaties en bij personen, weet in noodgevallen zonder weifelen de juiste beslissing te geven, ijzersterk, groote werkkracht, stuwkracht, heeft invloed op omgeving, groot initiatief, bruikbaar voor iedere leidende omgeving.’]
Deze bijzondere man was verraden en vermoord. Zijn echtgenote en drie kinderen overleefden de bezetting. Kleindochter Renée Sanders maakte een documentaire over hem en de Joodse Raad in Enschede.
In advertenties in het Nieuw Israëlitiesch Weekblad en dagblad Tubantia maakte Ro(salie) Sanders-Mansfeld het overlijden van haar ‘lieve vriendin en huisgenote’ bekend (zij zou Ilse slechts vier maanden overleven).
In november 1968 liet Roza Spits-Holzer uit Enschede een boom planten ter nagedachtenis aan Ilse Wertheim.
Bronnen:
- Gemeentearchief Zeist, 1499-1500, register van illegalen, ‘Thea Ilse Veling’
- Stadsarchief Rotterdam, personen, gezinskaart voor Thea Ilse Wertheim
- Stadsarchief Den Haag, personen, gezinskaart voor Thea Ilse Wertheim
- Stadsarchief Amsterdam, indexen, archiefkaart voor Thea Ilse Wertheim
- ITS Arolsen, digitale collecties, Joodse Raad-kaarten voor Thea Ilse (Sara) Wertheim en Comprecht Bernard Sanders
- Geni, gezin Wertheim-Windmuller
- kobra.uni-kassel.de, ‘Schicksale Der Juden Kassels’, gezin Werthem-Windmuller
- www.delpher.nl, oude kranten
- Digitaal joods monument, Comprecht Bernard Sanders
1. Platolaan 17
2. De valse registratie van Thea Ilse Wertheim in het bevolkingsregister van Zeist
3. Fragment uit ‘Schicksale Der Juden Kassels’ over het echtpaar Wertheim-Windmuller, de ouders van Thea Ilse Wertheim
4. Overlijdensbericht voor (Thea) Ilse Wertheim in Nieuw Israelitiesch Weeblad van 23 augustus 1968
5. Overlijdensadvertentie in Tubantie van 19 augustus 1968