Lyceumlaan 29, tijdens de bezetting 23

(Zie pagina’s 519-528 van het Onderduikboek)

Onderduikers:

• Hendrika Penha-Schavrien, gehuwd (Amsterdam, 4 juni 1911 – Amstelveen, 6 april 1991)

Vals geregistreerd op dit adres:

• Sara Dukker-Kleerekoper, handelaarster (Amsterdam, 17 juli 1905 – Driebergen, 5 november 1993)

Onderduikgevers:

• Kornelis Feringa, leraar Frans aan het Christelijk Lyceum (Hilversum, circa 1897), en
• Roelofje Arenddina Margaretha Feringa-Mulder (Schoonrewoerd, circa 1899)

Minimaal 1 kind (Jo)

Als in de zomer van 1942 de deportaties van joodse Nederlanders beginnen, neemt het echtpaar Gerrit en Dets Lugtigheid-Offers op Verlengde Slotlaan 124c (tegenwoordig 26) een 50/60-jarige joodse vrouw in huis, die door de oudere kinderen ‘Ten Aaf’ wordt genoemd. Toen Gerrit Lugtigheid eerder in Amstelveen predikant was, heeft hij haar bekeerd. Nu moest hij haar ook maar in huis nemen, vindt men in Amstelveen. Overdag zit ‘Ten Aaf’ op de slaapkamer van het echtpaar Lugtigheid-Offers. Er is een schuilplaats gemaakt achter de slaapkamerkast. De slaapkamerdeur zit op slot, omdat – zoals de kleinere kinderen wordt verteld – het vloerkleed zo slijt als iedereen maar in en uit loopt. De drie oudste kinderen worden geïnformeerd.

‘Ten Aaf’ wordt in risicovolle situaties naar een uitwijkadres gebracht. Dat is Lyceumlaan 23, waar het gezin Feringa-Mulder woont. Kornelis Feringa is leraar Frans bij het Christelijk Lyceum.

‘Ten Aaf’ is in werkelijkheid Hendrika Penha-Schavrien (Amsterdam, 4 juni 1911), alias ‘Hendrika van Schaveren’. Zij zit gedurende de bezetting onder vaak barre omstandigheden, en zonder haar echtgenoot en gezin – ze heeft een baby – op enkele plaatsen in Zeist ondergedoken. Haar drie jaar oudere broer Asser Schavrien is op 11 juni 1943 op Harmonielaan 3 gearresteerd door de Zeister NSB-politieman Evert Drost en vermoord op 2 juli 1943 in Sobibor. Haar echtgenoot, waarvan ze al een keer gescheiden is, begint tijdens zijn onderduik op Texel een nieuwe relatie en het zal opnieuw tot een scheiding komen.

Mogelijk zit ook Sara Dukker-Kleerkoper enige tijd ondergedoken op Lyceumlaan 23. Zij komt met haar twee kleine kinderen van Amsterdam naar Zeist, nadat haar echtgenoot gedeporteerd is. Ze wordt in het Zeister bevolkingsregister in tweede instantie – in 1944 –vals geregistreerd op Lyceumlaan 23, onder de naam ‘Sientje Klaassen’. Of ze hier werkelijk ondergedoken zit, staat niet vast, en ook niet waar haar dochtertje in Zeist verblijft. Wel dat haar zoontje Freddy ondergebracht wordt op Boulevard 11, bij het gezin Schmidt-Vethaak.

Sara’s zuster Betsy Dotsch-Kleerekoper zit met haar gezin ook ondergedoken in Zeist, op Homeruslaan 18 en op Kersbergenlaan 29.

Zie Boulevard 11 voor meer uitgebreide informatie over de onderduik van Sara Dukker-Kleerekoper en haar beide kinderen in Zeist. Zelf overleven zij en haar kinderen in onderduik in Zeist de bezetting, maar haar echtgenoot blijkt vermoord te zijn. Sara Dukker-Kleerekoper en haar beide kinderen blijven na de bevrijding nog jaren in Zeist wonen.

Bronnen:

• Een verslag door Henri Lugtigheid van de oorlogsgebeurtenissen (kopie in bezit van de auteurs).
• Els Hekkenberg, ‘Van Brandal tot Commandeur, Herinneringen van mr. Pieter Coumou’, eigen beheer, 2006, 65 (over het voorbeeld dat dominee Lugtigheid gaf)
• Gemeentearchief Zeist, 1499-1500, register van illegalen: ‘Hendrika van Schaveren’ en ‘Sientje Klaassen’
• Zie het bewezen onderduikadres Verlengde Slotlaan 26 en het niet-bewezen onderduikadres Jan Willem Frisolaan 12 (onderduik Hendrika Penha-Schavrien)
• Stadsarchief Amsterdam, indexen, archiefkaart voor Sara Dukker-Kleerkoper
• Zie de niet-bewezen onderduikadressen Slotlaan 2 en 8 en de bewezen onderduikadressen Boulevard 11, Homeruslaan 18 en Kersbergenlaan 29

1. Lyceumlaan 29

2. Advertentie op 12 september 1945 in De Zeister Courant

3. Advertentie op 24 januari 1945 in De Zeister Courant

4. De valse registratie van Sara Kleerekoper in het bevolkingsregister van Zeist