Laan van Bergen 10

Vals geregistreerd op dit adres:

• Jacques Obstfeld (Amsterdam, 5 augustus 1928 – Amsterdam, 3 februari 1984)

Bewoners (= onderduikgevers?):

• Josephus Johannes der Weduwe, vakwerkman PTT (Den Haag, 29 augustus 1893 – Zeist, 13 juni 1968), en
• Wilhelmina Urselina der Weduwe-Koopman (Den Haag, 24 december 1890 – Zeist, 28 januari 1944)

Een thuiswonende dochter (1921)

Op 11 juni 1941 vindt in Amsterdam een tweede razzia plaats, als represaille voor aanslagen op gebouwen van de Duitse Wehrmacht. Er wordt gejaagd op joodse mannen, onder meer in joodse café’s en sportclubs.

Renée (Reisel) Obstfeld-Reiner is naar de tandarts, en haar bezorgde 19-jarige zoon Marco gaat haar zoeken, maar wordt zelf opgepakt. Marco Obstfeld is één van de 310 jonge joodse mannen die die dag gearresteerd worden door de Amsterdamse politie en Ordnungspolizei. Via het SD-gebouw aan de Euterpestraat worden ze afgevoerd naar Kamp Schoorl. Op 26 juni 1941 wordt een groot deel van hen gedeporteerd naar het concentratiekamp Mauthausen. Ze worden daar allemaal vermoord, Marco Obstfeld (Krakau, 1922) op 13 september 1941.

Marco Obstfeld is de zoon van het echtpaar Jozef Mojzesz en Renée Obstfeld-Reiner uit het Poolse Kraukau, dat via Berlijn in 1926 naar Nederland is gekomen. Jozef Obstfeld is schoenfabrikant. Hij en zijn echtgenote zijn actief in joodse verenigingen, en zullen dat ook na de bezetting zijn.

In het Nieuw Israelitiesch Weekblad laten ze weten dat op 16 augustus 1942 in de synagoge in de Lekstraat de Bar Mitswa zal plaatsvinden van hun andere zoon, de in 1928 in Amsterdam geboren Jacques. Reden voor een echte viering, zoals onder normale omstandigheden het geval is, is er niet door de grote onzekerheid over het lot van Marco. Onzekerheid die in september 1941 verdwijnt na het verpletterende overlijdensbericht van Marco.

Aanvankelijk krijgt Jozef Obstfeld een functie bij de Joodse Raad, waar hij lid van de Commissie voor Geldelijk Beheer wordt. Hierdoor krijgen hij, zijn echtgenote en zoon Jacques een Sperr, een voorlopige vrijstelling van deportatie.

Die Sperr verloopt op enig moment, waarna het echtpaar Obstfeld-Reiner en zoon Jacques waarschijnlijk onderduiken. De ouders komen op 20 juni 1943 in de strafbarak 67 van Kamp Westerbork. Ondanks hun status van ‘strafgeval’ mogen ze op 19 juli 1943 weer weg uit het kamp. Dat wil zeggen, ze worden ondergebracht in Kasteel Schaffellaar in Barneveld. De zogenaamde Barneveld-groep (670 personen?) geniet een relatief bevoorrechte positie.

Die positie verliest de groep op 29 september 1943, als alle betrokkenen alsnog naar Kamp Westerbork worden gedeporteerd. Ook daar blijven ze toch nog altijd bevoorrecht ten opzichte van de andere geïnterneerden. Ze krijgen eigen barakken en hoeven niet te vrezen voor deportatie naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor.

Wel moeten ze op 4 september 1944 naar Theresienstadt. Ook daar krijgen de leden van de voormalige Barneveld-groep een uitzonderingspositie, zodat ze niet mee hoeven met de latere deportaties vanuit Theresienstadt naar Auschwitz.

Jongste zoon Jacques volgde een andere route dan zijn ouders. Volgens het bevolkingsregister van Zeist is hij daar op 16 januari 1942 ingeschreven als de ‘Nederlands Hervormde Jan Herman Obstfeld’, met zijn eigen geboortegegevens maar als zoon van ‘Jan en Elisabeth Obstfeld-van der Meer’, op het adres Laan van Bergen 10. Daar woonde het echtpaar Der Weduwe-Koopman met hun 21-jarige dochter.

Of Jacques Obstfeld werkelijk op bedoeld adres ondergedoken heeft gezeten, en – zo ja – hoe lang?, staat nog niet vast.

Jozef en Renée Obstfeld-Reiner en zoon Jacques overleven de bezetting, in tegenstelling tot zoon en broer Marco en andere familieleden. Jozef Obstfeld begint een pantoffelfabriek. In de Staatscourant van 23 februari 1950 wordt bevestigd wat hij en zijn echtgenote al jaren weten, namelijk dat hun zoon Marco in het beruchte Mauthausen de dood heeft gevonden.

Het echtpaar Obstfeld-Reiner vindt in Nederland uiteindelijk kennelijk geen gemoedsrust, want in 1980 zullen ze op 85-jarige respectievelijk 80-jarige leeftijd naar Israël emigreren (ze zijn dan inmiddels genaturaliseerd tot Nederlanders). Van daaruit moedigt Jozef Obtsfeld in een ingezonden brief in het Nieuw Israelitiesch Weekblad anderen aan om die gang ook te maken.

Zoon Jacques Obstfeld blijft in Amsterdam wonen, waar hij werkt als handels- en verzekeringsagent. Uit zijn eerste huwelijk van 1958 tot 1968 worden drie dochters geboren. Na een scheiding in 1968 hertrouwt hij in 1971 met een niet-joodse vrouw.

Jacques Obtsfeld sterft op 3 februari 1984, 55 jaar oud. Zo’n 5-6 weken later en eind augustus van dat jaar overlijden achtereenvolgens ook zijn moeder en vader in Israël.

Moeder Renée Obstfeld-Reiner had het verlies van zoon Marco nooit verwerkt. Toen zij was gaan dementeren, had ze urenlang zitten huilen en bidden voor een schilderij van haar vermoorde zoon.

Bronnen:

• Gemeentearchief Zeist, 1499-1500, register van illegalen, ‘Jan Herman Obstfeld’
• Digitaal joods monument, Marco Obstfeld
• ITS Arolsen, digitale collecties, Joodse Raad-kaarten voor Jozef en Reisel Obstfeld-Reiner, Marco Obstfeld en Jacques Obstfeld
• Stadsarchief Amsterdam, indexen, archiefkaarten voor Jozef en Reisel Obstfeld-Reiner, Marco Obstfeld en Jacques Obstfeld
• vrijheid.scouting.nl, Marco Obstfeld
• www.joodsamsterdam.nl, De Barneveld Groep
• www.delpher.nl, verschillende oude krantenberichten over Jozef en Jacques Obtsfeld

1. Marc Obstfeld

2. De kennisgeving van de barmitswa van Jacques Obtsfeld in Het joodsche weekblad van 8 augustus 1941

3. De valse persoonsregistratie van Jacques Obtsfeld in Zeist

4. De Joodse Raad-kaartvan Josef Moses Obtsfeld