Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.

Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.

(Zie pagina’s 162-164 van het Onderduikboek; correcties)

Deze beschrijving zal naar aanleiding van ontvangen reacties ingrijpend herzien en uitgebreid worden.

De arrestatie op dit adres maakt deel uit van vijf opeenvolgende arrestatie-acties op vrijdag 21 januari 1944, op de volgende adressen:

  • Joost van de Vondellaan 1
  • (vermoedelijk) Professor Lorentzlaan 2 (huisartspraktijk, geen onderduikadres) Wallenburg 1, onderduikadres
  • Woudenbergseweg 49 (tijdens de bezetting 25), Austerlitz

– Jan Willem Frisolaan 9

  • Oranje Nassaulaan 32

In memoriam:

  • Jonas van Oosten, winkeleigenaar (Amsterdam, 4 maart 1891 – Auschwitz, 6 maart 1944), bereikte de leeftijd van 53 jaar
  • echtgenote Reintje van Oosten-Polak (Haarlem, 13 oktober 1891 – Auschwitz, 6 maart 1944), bereikte de leeftijd van 52 jaar

Onderduikgevers:

  • Johannes van Zijll, tijdens de bezetting elektricien (Amsterdam, 9 oktober 1895 – Zeist, 2 oktober 1955), en
  • echtgenote Mina van Zijll-Gerritsen (Zeist, 3 augustus 1899 – Zeist, 8 februari 1970)

Twee kinderen (1924, 1928)

Op vrijdag 21 januari 1944 worden op vijf adressen in Zeist invallen gedaan en joodse onderduikers gearresteerd. De eerste drie invallen, op Joost van de Vondellaan 1, op (vermoedelijk) Professor Lorentzlaan 2 (huisartspraktijk, geen onderduikadres) en Woudenbergseweg 25 (thans 49) in Austerlitz zijn gedaan door de medewerkers van de Sicherheitspolizei uit Den Haag en handlangers.

Zeven joodse arrestanten zijn dezelfde middag al naar Den Haag gebracht. Twee joodse jongetjes, die op Woudenbergseweg 25 in Austerlitz zijn gearresteerd, wachten op het Zeister politiebureau op hun transport naar Den Haag. De wachtmeesters laten de verdere arrestaties die dag over aan de Zeister politie die opdracht van hen krijgt om op twee andere adressen joodse onderduikers te arresteren, te beginnen op Jan Willem Frisolaan 9:

Bij de inval van de Zeister politie op dat adres worden een joods echtpaar en hun onderduikgeefster gearresteerd. Uit het politiedagrapport van vrijdag 21 januari 1944:

21 uur Na bekomen opdracht, op last van de wachtm. H. Westerdijk en H. Verbaan der Politie in dienst bij de Sipo te Den Haag, aan het bureau gebracht, de Joden:

Jonas van Oosten, geb. te Amsterdam, 4 Maart 1891, winkelier, won. te Rotterdam, Emmalaan no. 77 en zijn echtgenoote, Regina Polak, geb. te Haarlem, 13 October 1891, won. te Rotterdam, Emmalaan nol. 77. Ze zijn aangehouden in de woning van J. Zijll, won te Zeist, J.W. Frisolaan no. 9. Daar J. Zijll niet thuis was, is zijn echtgenoote, genaamd: Mina Gerritsen, geb. te Zeist, 3 Aug. 1899, zonder beroep, won. te Zeist, J.W. Frisolaan no. 9, op last van genoemde wachtm. gearresteerd en naar het bureau overgebracht. En moet hier blijven tot nader orders van genoemden wachtm., geplaatst in passantenkamer.

Er zitten dan zes arrestanten in de passantenkamer van het Zeister politiebureau: het echtpaar Jonas en Regina (Reintje) van Oosten-Polak uit Rotterdam, onderduikgeefster Mina Zijll-Gerritsen – als gijzelaar voor haar echtgenoot – de twee gearresteerde joodse jongetjes en hun onderduikgever. Daar zullen drie kwartier later nog twee joodse vrouwen en hun onderduikgeefster bij komen*.* Zie Oranje Nassaulaan voor het sluitstuk van deze jodenjacht.

Mina Zijll-Gerritsen komt voorlopig niet meer vrij. Ze is eerst ziek – waar ze dan vastgehouden wordt, is niet bekend – en wordt op 13 mei 1944 bij wijze van straf geïnterneerd in Kamp Vught. Ze wordt op 5 september vrijgelaten uit het kamp.

Jonas van Oosten wordt op 5 februari 1944 ondergebracht in een van de ziekenbarakken van Kamp Westerbork, barak 81, terwijl zijn echtgenote Reintje dan al vanaf 28 januari in de strafbarak 67 verblijft. Het echtpaar moet op 3 maart op transport naar Auschwitz en wordt daar na aankomst vermoord.

Enkele jaren geleden kwamen de huidige bewoners van Jan Willem Frisostraat 9 bij een verbouwing onder de vloer een kuil van fikse afmetingen tegen, die van de aannemer opgevuld moest worden. Vermoedelijk was dat een schuilplaats geweest.

Bronnen:

  • Deels gebaseerd op informatie uit het Gemeentearchief Zeist, archief 3500, gemeentepolitie, rapportenboeken
  • Nationaal Archief, Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR), toegang 2/09.09, inventarisnummer 253, H.J. Verbaan, en 98586-772 en 260, H. Westerdijk: dit dossier van de verantwoordelijke jodenjagers bevat geen informatie over deze arrestaties
  • Digitaal joods monument, Jonas en Reintje van Oosten-Polak
  • ITS Arolsen, Joodse Raad-kaarten voor Jonas en Reintje van Oosten-Polak en registratie in Kamp Vught van Mina Zijll-Gerritsen
  • Zie ook de bewezen onderduikadressen Joost van de Vondellaan 1, Wallenburg 1 (later afgebroken) in Austerlitz, Woudenbergseweg 49 (tijdens de bezetting 25) in Austerlitz, en Oranje Nassaulaan 32

1. Jan Willem Frisolaan 9

2. De Joodse Raad-kaart voor Jonas van Oosten

3. De Joodse Raad-kaart voor Reintje van Oosten-Polak

4. De kaart met gegevens van onderduikgeefster Mina van Zijll-Gerritsen in Kamp Vught