Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.

Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.

(Nieuw ten opzichte van het Onderduikboek en het Supplement)

In memoriam:

  • Eliazer de Vries, koopman (Osnabrück-Duitsland, 19 juni 1905 – Auschwitz, 24 september 1943), bereikte leeftijd van 38 jaar

Andere onderduikers, onder meer:

  • echtgenote Grietje de Vries-Katoen (Amsterdam, 21 december 1910 – Amsterdam, 22 mei 1985)
  • zoon Maurits de Vries (Utrecht, 14 juni 1935 – Vinkeveen, 13 juli 1986)
  • zoon Joseph de Vries (Amsterdam, 31 maart 1939)
  • Abraham Brandon, lijstenfabrikant (Amsterdam, 1 februari 1900 – Amsterdam, 27 februari 1969)
  • echtgenote Selma Brandon-Hess (Bunde-Duitsland, 20 december 1903 – Amersfoort, 4 juli 1974)
  • zoon René Brandon (Amsterdam, 23 augustus 1938 – Amsterdam, 22 november 2013)

Onderduikgevers:

  • Willem Jacobus Verburg, rijwielhandelaar (Lopik 22 maart 1894 – Zeist, 10 juli 1986) en
  • echtgenote Anna Hendrika Verburg-Schouten (Amersfoort, 19 oktober 1895 – Zeist, 5 maart 1965)

Thuiswonende kinderen (zoon-1936 en dochter-1938)

Eerder was een melding binnengekomen, dat het echtpaar Verburg-Schouten op Willem Frisolaan in totaal 35 joodse onderduikers in huis had gehad. Deze melding werd begin

september 2023 bevestigd door kleinzoon Raimond Coulier in of all places de kleedruimte van een sportschool in Zeist. Zijn mededelingen en nazoek leverden het volgende, voorlopige beeld op.

Op zaterdag 16 maart 1935 opent de geboren Lopikenaar Willem Jacobus Verburg op Jan Willem Frisolaan 35 een rijwielhandel en reparatie-inrichting. Een kleine twee maanden later trouwt de 41-jarige vrijgezel met de in Amersfoort geboren Anna Schouten (39) die een scheiding achter de rug heeft. Ondanks hun relatief hoge leeftijden komen er nog twee kinderen, in 1936 een zoon en in 1938 een dochter.

Het belet het echtpaar niet om hun huis open te stellen voor joodse onderduikers. Ze bieden een doorgangshuis en niet alle namen van onderduikers zijn bekend. Anno 2023 kunnen er zeven namen gereproduceerd worden.

Zo passeert het gezin van Eliazer en Grietje de Vries-Katoen met hun zoons Maurits (1935) en Joseph (1939) Zeist, op weg naar definitieve onderduikplaatsen. Tijdens de verdere onderduikroute van dit gezin wordt Eliazer de Vries in september 1943 gearresteerd. Onderduiken is strafbaar en dus wordt De Vries op 18 september opgesloten in de strafbarak 67 van Kamp Westerbork. Drie dagen later gaat hij op straftransport naar Auschwitz. Na aankomst moet hij linea recta de gaskamer in, waar de 38-jarige Eliazer de Vries wordt vermoord.

Zijn echtgenote en de beide zoontjes overleven de bezetting.

Van zoontje Maurits is bekend dat hij uiteindelijk in Friesland zat ondergedoken op een boerderij. Gedurende deze onderduikperiode ontwikkelt hij claustrofobie, omdat hij zich soms urenlang in een kastje in de keuken moet verbergen als huiszoeking dreigt. De Friese onderduikfamilie vindt de naam Maurits te joods klinken en de boerin noemt hem daarom ‘Joop’, niet wetend dat zijn jongere broertje zo heet.

Na de bevrijding groeit de jongen op in pleeggezinnen en in de straten van Amsterdam. Het is niet bekend in hoeverre zijn onderduikervaringen en huiselijke situatie zijn psyche hebben beïnvloed, maar hij ontpopt zich als een oersterke straatvechter. Hij pakt allerlei baantjes aan, zoals prijsbokser op de kermis. Zijn onderduiknaam laat hij nooit meer varen. Uiteindelijk wordt ‘Zwarte Joop’ de koning van de Wallen en de Godfather van de Amsterdamse onderwereld. Op internet is veel informatie te vinden over zijn woelige leven. In een VPRO-documentaire zegt een vriend: ‘Hij voelde zich altijd bedreigd.’ Van de weeromstuit waren anderen bang voor hem.

Andere onderduikers die het doorgangshuis op Jan Willem Frisolaan 35 aandoen, zijn het echtpaar Abraham en Selma Brandon-Hess en hun zoontje René. Als dit echtpaar verder trekt, dan biedt het echtpaar Verburg-Schouten aan om de 4-jarige René Brandon bij hen te laten. Dit omdat de kleine René net zo donker is als hun bijna even oude dochtertje Ans. Hoe lang René Brandon in Zeist blijft, is niet bekend, maar hij en zijn ouders overleven de bezetting.

Bronnen:

1. Jan Willem Frisolaan 35

3. Advertentie in De Zeister Courant van 13 maart 1935 waarin de opening van Rijwielhandel en reparaties van rijwielen van W.J. Verburg aangekondigd wordt

4. Advertentie in De Zeister Courant van 5 juni 1935

5.1 De Joodse Raad-kaart van Eliazar de Vries

5.. Eliazer de Vries

6. Gretha Katoen

7. Maurits en Joseph de Vries in 1941

9. De familie Verburg na de oorlog

10. Joop (Maurtis) de Vries

11. Joseph de Vries op 14 maart 2026 voor de onderduikwoning