Jacob Catslaan 87

Jacob Catslaan 87 (niet-bestaand adres)

(Zie het Onderduikboek, pagina’s 234-236, 239-244, 257-258, 389-390, 393, 490-491, 594-597, 604-605)

In memoriam, vals geregistreerd op dit adres:

• Ezechiël David Heijmans, magazijnbediende (Utrecht, 23 maart 1896 – Auschwitz, 31 maart 1944), bereikte de leeftijd van 48 jaar
• echtgenote Rachel Heijmans-Pezarro (Amsterdam, 17 oktober 1896 – Auschwitz, 30 november 1943), bereikte de leeftijd van 47 jaar
• dochter Juliette Suze Heijmans (Utrecht, 11 maart 1935 – Auschwitz, 6 september 1944), bereikte de leeftijd van 9 jaar

Eveneens vals geregistreerd op dit adres:

• dochter Estella Heijmans (Utrecht, 6 september 1926 – 20 januari 2021, Terrace, Kitimat-Stikine, BC Canada)
• dochter Lotte Elizabeth Heijmans (Utrecht, 18 juni 1930 – Toronto-Canada, 28 juli 2013)
• dochter Elisabeth Lida Heijmans (Utrecht, 11 maart 1935)

Het gezin van Eduard (Ezechiël David) en Rachel Heijmans-Pezarro woonde voor de onderduik op Westerkade 12 bis in Utrecht, samen met Eduards ongehuwde zuster Lida (Alida) Heijmans. Toen ze besloten onder te duiken, haalden ze Eduards vader, de weduwnaar Lion Heijmans (1862), uit een bejaardenhuis in Gouda. Samen met hem, Eduards ongehuwde broer David (1900) en zus Lida, dook het gezin Heijmans Pezarro onder. Hun schuilplaats was echter veel te krap voor negen personen, en daarom splitste het gezelschap zich op.

Op het gemeentehuis van Zeist werd het gezin Heijmans-Pezarro ingeschreven onder de naam ‘Heijner-Hoegen’. Ze zouden op 15 februari 1942 verhuisd zijn van Amsterdamsestraatweg 271 in Utrecht naar Jacob Catslaan 87 in Zeist. De beide ouders zouden daarvoor in Diever hebben gewoond, op Brink 203. Afgezien van de geboorteplaats van Rachel Heijmans Pezarro – Utrecht in plaats van Amsterdam – werden de juiste geboortedata en –plaatsen aangehouden. De huwelijksdatum werd gewijzigd, maar elk kreeg een valse naam:

Valse naam	Geboortedatum en -plaats	Werkelijke naam
‘Eduard Dirk Heijner’	Utrecht, 23 maart 1896	Ezechiël David Heijmans
‘Willempje Heiner-Hoegen’	Amsterdam, 17 oktober 1896	Rachel Heijmans-Pezarro
‘Elbertha Heijner’	Utrecht, 9 juni 1926	Estella Heijmans
‘Louise Heijner’	Utrecht, 18 juni 1930	Lotty Elisabeth Heijmans
‘Elisabeth Heijner’	Utrecht, 11 maart 1935	Elisabeth Lida Heijmans
‘Julia Heijner’	Utrecht, 11 maart 1935	Juliette Suze Heijmans

Eduard Heijmans gokte niet alleen op het lastige onderduiken. Uit de gegevens op zijn Joodse Raad-kaart blijkt dat hij documenten ingediend had, waaronder een kwartierstaat en een stamboom, waarmee hij een andere, ongetwijfeld niet-joodse afstamming zou kunnen bewijzen. In het bevolkingsregister van Zeist was hij geregistreerd als zoon van ‘Aalbert en Neeltje Heijner-de Ru, en zijn echtgenote als dochter van ‘Willem en Maaike Hoegen-Sloet. In werkelijkheid heetten hun ouders Leon Heijmans en Lea de Mirande respectievelijk Eliezer Pezarro en Esther de Mirande. Beide moeders waren zusters. Wat er bedacht was om de joodse afstamming te verhullen, is niet bekend. In elk geval had het helaas niet gewerkt, want de stukken kwamen op 23 september 1943 terug, met de kanttekening: ‘Verdere stappen doelloos.’

Maar na een gesprek met Lies Otten-Heijmans in april 2020 kon de tragische onderduikgeschiedenis van haar ouderlijk gezin deels ontrafeld worden.

Haar ouders waren niet in Zeist ondergedoken. Ze waren elders verraden en gearresteerd. Eduard en Rachel Heijmans-Pezarro werden op de dag waarop ze geïnterneerd werden in Kamp Westerbork meteen gedeporteerd werden naar Auschwitz. Dat moet op 7 september 1943 een strafdeportatie zijn geweest wegens onderduiken. Ze zouden vermoord worden op 31 maart 1944 (Eduard) respectievelijk 30 november 1943 (Rachel). Ook de oude Lion Heijmans en zijn zoon David zouden gedeporteerd en vermoord worden.

De vier dochters van het echtpaar Heijmans-Pezarro en hun tante Lida Heijmans doken wel onder in Zeist. Stella (Estella), Lotty Elizabeth en Lies (Elisabeth Lida) zaten bijvoorbeeld op enig moment met hun tante Lida in het doorgangshuis van Kees en Tonnie Kirpensteijn-ten Haaft, op Krullelaan 17.

In tegenstelling tot hetgeen Bert Jan Flim in zijn boek ‘De verborgen generatie’ schrijft, zat ook achtjarige Jetty (Juliette Suze) in eerste instantie ergens in Zeist ondergedoken. En dus niet bij haar ouders.

Het bericht van de arrestatie van haar ouders bereikte de toen achtjarige Jetty (Juliette Suze) Heijmans op haar onderduikadres en werd het meisje fataal. Haar tweelingzusje Lies (Elisabeth) mocht vanwege haar blonde haren op straat komen en zag op zekere dag haar tweelingzusje in een voortuintje staan. Zo kreeg de kleine Lies ook het ontstellende bericht te horen – ‘pappa en mamma zijn opgepakt’ – waarna ze overstuur naar haar eigen onderduikadres rende. Het contact had tot gevolg dat Jetty uit veiligheidsoverwegingen naar een ander onderduikadres werd gebracht, in Doorn of Driebergen. Een kindertehuis, volgens Lies Otten-Heijmans, en daar werden Jetty en twee andere kinderen in 1944 opgepakt. Wanneer Jetty in Kamp Westerbork werd geïnterneerd, werd niet geregistreerd op de Joodse Raad-kaart voor haar, met het transport van 3 september 1944 – waarmee ook de strafgevallen Anne Frank en familie werden weggebracht – werd Jetty naar Auschwitz gedeporteerd. Meteen na aankomst werd ze vermoord, negen jaar oud.

De drie achtergebleven zusjes en hun tante Lida (Alida) Heijmans, ‘dochter van Kees en Sophia Hermans-Goudriaanse’, verbleven heel kort samen in het doorgangshuis voor joodse onderduikers op Krullelaan 17, en werden door jodenhelper Kees Kirpensteijn op verschillende adressen ondergebracht.

Lies Heijmans zag haar oudste zuster Stella op zeker moment de ramen zemen van haar onderduikadres. Onmiddellijk werd ervoor gezorgd dat Stella niet meer voor de ramen zou verschijnen.

Tante Lida van de meisjes– die de valse achternaam ‘Hermans’ had gekregen – zat vanaf medio december 1944 ondergedoken op Amalia van Solmslaan 65. Daar werd ze op maandagavond 15 januari 1945 omstreeks half tien, tegelijk met de andere twee joodse onderduikers, ontdekt door twee Nederlandse jodenjagers van het Judenreferat IV B 4 van de Sicherheitspolizei in Den Haag. Ze waren verraden. Ondanks klappen hield Lida Heijmans vol dat ze niet joods was en Hermans heette, in overeenstemming met haar valse persoonsbewijs, maar ze werd toch gearresteerd. Toen de jodenjagers met de onderduikers en hun onderduikgever de woning verlieten, pakte Lida Heijmans haar handtas terug. Daarop kreeg ze een harde klap tegen haar hoofd, terwijl haar de tas weer afgenomen werd. Zij en de beide anderen, die ook mishandeld waren, werden naar het politiebureau gebracht. Daar werden de in totaal tien joodse gevangenen een week later op spectaculaire wijze bevrijd. Ze zouden alle tien de bezetting overleven. Haar drie nichtjes Stella, Lotty en Lies ook.

De ervaringen van Lies Heijmans tijdens haar onderduik in Zeist waren gemengd, en daarom wilde ze in april 2020 het adres en de bijbehorende namen niet noemen, maar ze vond dat onderduikgevers toch waardering verdienen omdat ze gevaar hadden geriskeerd. Wel wilde ze nog kwijt dat ze in de laatste fase van de bezetting bij aardige mensen verbleef. Op de dag van de bevrijding had de heer des huizes opeens gezegd: ‘Daar zitten we nu met vier joden aan tafel.’ Op dat moment bleek dat een oud echtpaar in huis joods was evenals de onderduikgever zelf.

Na de bevrijding waren er veel doden te betreuren. Behalve hun ouders en hun zusje waren hun grootvader, weduwnaar Lion Heijmans, een tante en twee ooms vermoord. Contact met onderduikgevers was er niet meer, want de zusjes Stella, Lotty en Lies Heijmans emigreerden naar Canada. Lies Otten-Heijmans is later teruggekeerd naar Nederland. Aan het einde van het zwaarbeladen contact in april 2020 over die nare periode, vertelt ze nog wel dat er veel joodse onderduikers in Zeist zaten. Dus wat de herdenking betreft: ‘Zeist heeft het verdiend’.

Bronnen:

• Mededelingen van Elisabeth Otten-Heijmans
• ITS Arolsen, digitale collecties, Joodse Raad-kaarten voor het echtpaar Ezechiël D. en Rachel Heijmans-Pezarro en Juliette S. Heijmans
• Bert Jan Flim, ‘De verborgen generatie’, Amphora Books, Amsterdam, 2025, 387
• Gemeentearchief Zeist, 1499-1500, register van illegalen, ‘Eduard Dirk Heijner’, ‘Willempje Heijner-Hoegen’, ‘Elbertha Heijner’, ‘Louise Heijner’, ‘Elisabeth Heijner’ en ‘Julia Heijner’ plus ‘Alida Hermans’
• Digitaal Joods Monument, Ezechiël David en Rachel Heijmans-Pezarro, Juliette Suze Heijmans, Lion Heijmans en David Heijmans
• Zie het bewezen onderduikadres Krullelaan 17, voor de onderduik van Alida, Elisabeth Lida Heijmans, Lotty Elisabeth en Estella Heijmans
• Zie het bewezen onderduikadres Amalia van Solmslaan 63, voor de onderduik van Alida Heijmans, en Utrechtseweg 141, voor de bevrijding van Alida Heijmans en negen andere joodse gevangenen uit het Zeister politiebureau

1. De valse registratie van Ezechiël David Heijmans in het bevolkingsregister van Zeist

2. De valse registratie van Rachel Pezarro in het bevolkingsregister van Zeist

3. De valse registratie van Estella Heijmans in het bevolkingsregister van Zeist

4. De valse registratie van Lotte Elisabeth Heijmans in het bevolkingsregister van Zeist

5. De valse registratie van Elisabeth Lida Heijmans in het bevolkingsregister van Zeist

6. De valse registratie van Juliette Suze Heijmans in het bevolkingsregister van Zeist

7. Huwelijksfoto van Eduard Heijmans en Rachel Pezarro op 19 Augustus 1925 in Utrecht

8. Poerimfeest in Utrecht (jaren dertig). Rechts Eduard Heijmans, midden zijn echtgenote Rachel Heijmans-Pezarro en links Alida Heijmans, die de bezetting zou overleven in Zeist

9. Het 12,5-jarig huwelijksfeest in februari 1938 van Eduard – met fez – en Rachel Heijmans-Pezarro. Voor hem van links naar rechts Rachel (met bril), haar zuster Judith en Eduard’s zuster Esther van Gelderen-Heijmans

10. Jetty Heijmans als peuter

11. Jetty Heijmans in 1941 of 1942

12. Rachel Pezarro, links op de foto met op haar schoot haar dochter Stella (die de oorlog heeft overleefd). Daarnaast haar schoonouders Lion en Lea Heijmans-de Miranda (omstreeks 1929)