Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.
Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.
(Zie het Onderduikboek, pagina 62-64)
In memoriam:
- Grietje de Haan, gescheiden en van beroep kassière (Rotterdam, 5 juli 1912 – overlijdensdatum en plaats onbekend)
- ‘Onderduikgeefster’ anoniem
Op Homeruslaan 17 is vanaf eind april 1942 een pension gevestigd. De 30-jarige joodse Grietje de Haan zoekt daar haar toevlucht. De kappersdochter is in 1931 getrouwd met een niet-joodse collega van haar vader, maar het huwelijk – waaruit een dochtertje zou zijn geboren – is nog geen zes jaar later geëindigd in een scheiding. Het huwelijk zou haar de status van gemengd gehuwde vrouw hebben opgeleverd, maar nu is ze een van de vele opgejaagde ‘voljoden’.
Niet dat joodse onderduikers kieskeurig kunnen zijn, maar Grietje de Haan had geen ongelukkiger keuze kunnen maken. De pensionhoudster is een zeer pro-Duitse vrouw. Haar echtgenoot, die zich voor Duitsland aan het front bevindt, is al langer lid van de NSB. Zelf zal ze in 1943 sympathiserend lid worden, ‘zuiver uit sociaal gevoel’. Meer zit er voor haar niet in, want bij de NSB is ze niet populair omdat ze de beweging openlijk bekritiseert. Ze richt zich volledig op Duitsland en vraagt een cursus Duits aan, omdat ze de taal foutloos wil leren spreken: ‘… omdat de nieuwe tijd aanbreekt’.
De buren op Homeruslaan 15 en 19 houden ook een pension, maar van enige collegiale omgang is geen sprake. De vrouw wordt gemeden, want ze ontvangt vaak Duitse soldaten en laat zich wel eens ontvallen dat ze liever Duitsers in pension heeft dan Nederlanders. Meisjes die omgang hebben met Duitse militairen of bij de Duitse Wehrmacht werken, kunnen bij haar terecht.
Maar natuurlijk niet een joodse onderduikster, kennelijk zonder vals persoonsbewijs. Hoe lang Grietje de Haan al op Homeruslaan 17 verblijft, is niet bekend, wel dat de Sicherheitspolizei daarover geïnformeerd wordt. Uit het politiedagrapport van vrijdag 26 maart 1943:
‘9 uur Wordt telephonisch door iemand van de Sich[erheits] Pol[izei] gevraagd een agent per rijwiel naar de Homeruslaan 17 te sturen. NN gaat er heen. Aldaar is mij gebleken, dat zich daar een Jodin verborgen heeft gehouden, volgens persoonsbewijs genaamd Grietje de Haan, 5 juli 1912, te Rotterdam, cassière. Door Sturmscharfuhrer Wreden is mij opgedragen bedoelde vrouw naar Utrecht over te brengen Maliebaan 74. Deze vrouw stond ingeschreven in Utrecht, Voorstraat 6 bis.’
Wie heeft Grietje verraden? De pensionhoudster wordt na de bevrijding gearresteerd en geïnterneerd in Kamp Amersfoort. In de zomer van 1946 komt ze vrij, met een boete van 100 gulden. Het verraad van Grietje de Haan komt in haar dossier niet aan de orde. Dat blijft dus onopgehelderd.
Ook over het lot van Grietje is niets bekend. Haar ouders waren ten tijde van de arrestatie al vermoord in Auschwitz en haar zuster had datzelfde lot in september 1943 ondergaan. Maar van Grietjes bestaan en haar lot wordt geen melding gemaakt op het digitaal joods monument en ook niet in de digitale collecties bij ITS Arolsen.
Bronnen:
- Deze beschrijving is voornamelijk gebaseerd op informatie uit de rapportenboeken van de gemeentepolitie Zeist
- Nationaal Archief, Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR), toegang 2.09.09, CABR-dossier pensionhoudster (geen naamsvermelding vanwege privacy-redenen)
1. Homeruslaan 17