Herenlaan 32

(Zie het Onderduikboek, pagina’s 339-342)

Onderduikstertje:

• Estella van Dam (Eindhoven, 11 oktober 1938)

Onderduikgeefster:

• Johanna Stomp-Luimes (Doetinchem, 28 augustus 1918 – Zeist, 31 maart 1998)

Een kind (1944)

Kleine Stella van Dam (bijna 6 jaar) heeft een rondgang langs de nodige onderduikadressen gemaakt, voordat ze in Zeist terecht komt.

Ze is geboren in Eindhoven, als tweede kind in het gezin van Mario en Paulina van Dam-de Winter. Ten tijde van haar geboorte was er al een broertje Stefan van 3 jaar oud. Moeder Paulina ontwierp en maakte hoeden en vader Mario was vertegenwoordiger voor de sigarenfabriek van zijn ouders.

Kort na de Duitse inval, op 31 mei 1940, verhuist het gezin naar Amsterdam, Nieuwe Achtergracht. In het Amsterdamse bevolkingsregister wordt genoteerd dat ze op 30 december 1942 naar Kamp Westerbork zijn gegaan, maar dat is niet het geval. Het echtpaar van Dam-de Winter heeft in de zomer van 1942 besloten om onder te duiken.

Moeder Paulina wil liefst naar de Achterhoek – ze is namelijk in Gendringen geboren- en daar duiken de gezinsleden samen onder op een boerderij in Terborg. Maar op zeker moment wordt het gezin door de omstandigheden uit elkaar gerukt.

Stella ontkomt op het nippertje aan arrestatie, omdat haar haren geblondeerd zijn, maar haar ouders en broertje Stefan worden alle drie op verschillende locaties gearresteerd.

Paulina van Dam-de Winter wordt op zondag 29 november 1942 gearresteerd, als ze in het Amstelstation een kaartje koopt voor de reis naar Arkel in Zuid-Holland. De rechercheurs Theunissen en Hagedoorn weten blijkbaar dat ze joods is, want ze noteren in het proces-verbaal als reden van arrestatie dat ze geen jodenster droeg en niet over een reisvergunning beschikte. Ook haar begeleider, de verzetsman Chiel Salomé, wordt aangehouden. Hij springt van de tram, maar na een achtervolging wordt hij opnieuw ingerekend.

Salomé is een bijzondere verzetsman die uiteindelijk in concentratiekampen belandt tot hij op 29 april 1945 vrij komt, als Dachau bevrijd wordt.

Stella’s ‘onderduiktante’ in Varsseveld heeft eerder een brief gekregen van Stella’s moeder, waarin zij schrijft dat ze Stella ‘mogen houden’, als er iets met haar en haar echtgenoot zou gebeuren. In Varsseveld heeft Stella bewegingsvrijheid. Ze kan er buiten spelen. Ze moet echter ook daar weer weg, als de buurt na verraad te gevaarlijk wordt. In haar volgende onderduikplaats Halle heeft een jongeman kontakten in Zeist en dat leidt er toe dat Stella in de zomer van 1944 naar Hanna Stomp-Luimes aan de Herenlaan 32 wordt gebracht.

Hanna is afkomstig uit de Achterhoek. Dat zij bereid is om onderduik te geven, is wel heel bijzonder. Hanna staat er alleen voor, omdat haar echtgenoot Carie Stomp gearresteerd is. Hij had zich ontpopt tot een prominente illegale werker is en was een van de oprichters van de LO in Zeist. In oktober 1943 is hij gearresteerd door de Sicherheitspolizei en zit nu een straf van acht jaar tuchthuis uit. Tijdens zijn gevangenschap is zijn zoon Carie junior geboren (januari 1944). Carie Stomp heeft zijn zoontje slechts eenmaal kunnen zien alvorens hij naar een Duits tuchthuis is overgebracht. Door onderduik te geven aan een joods meisje laat Hanna Stomp-Luimes zien dat ze uit hetzelfde hout gesneden is als haar echtgenoot. Al vindt ze de onderduik na een paar weken toch te riskant, met het oog op huiszoekingen. Kleine Stella moet weer weg. Het volgende adres is al net zo bijzonder.

Bronnen:

• Stella van Dam en Megan Voogt, Het levensverhaal van ‘zusje’ Estella van Dam, uitgegeven in eigen beheer, 2019
• Stadsarchief Amsterdam, politierapporten 1940-1945 (arrestatie van Paulina van Dam-de Winter).
• Wikipedia (Machiel Jan Salomé, helper van Paulina van Dam-de Winter)
• Dick van de Kamp, Het boek van de oorlog is nooit uit, Het korte leven van verzetsstrijder Catharinus Stomp (1916-1945), Zeister Historisch Genootschap, 2018
• Zie het bewezen onderduikadres ‘Tweede Hogeweg 105’ (volgend onderduikadres Stella van Dam)

1. Herenlaan 32

2. Hanna Stomp-Luimes met Carie junio

3. Stella en Cari junior

4. Carie Stomp

5. Struikelstenen voor de familie van Dam-de Winter

6. Melding op 29 november 1942 in Amsterdamse politierapporten over de arrestatie van Paulina van Dam-de Winter