Herenlaan 25

Onderduikster:

• Susanna Rosette Koetzer, ongehuwd, gloeilampenmaakster (Amsterdam, 25 oktober 1909 – Amsterdam, 17 februari 1982)

Bewoners (= onderduikgevers?):

• Cornelis Oosters (Willemstad, 8 februari 1879 – Utrecht, 8 november 1952), en
• Justina Sophia Carolina Henriette Oosters-Beck (Batavia-Nederlands-Indië – Amsterdam, 28 maart 1971)

Een kind (1921)

Bernard Koetzer heeft zijn gezin vanwege zijn beroep als vertegenwoordiger in elektrische apparaten in de jaren twintig of begin dertig naar Hamburg in Duitsland gebracht. Het gezin Koetzer-Rudelsheim moet in Duitsland moeilijke nazi-jaren beleefd hebben.

Dochter Suze (Susanna Rosette) Koetzer komt al in 1933, het jaar van de machtsovername door Hitler – terug naar Nederland, en gaat bij Philips ging werken. Suze Koetzer werkt tot in 1943 als gloeilampenmaakster bij Philips, waar ze haar latere echtgenoot Dirk Slothouwer junior leert kennen.

Vanaf 1940 zijn Suze, haar ouders en haar broers Max en Hans Dorus voor de tweede maal geconfronteerd met heftige jodenvervolging. Op zeker moment besluiten ze om onder te duiken.

Zoon en broer Hans Dorus Koetzer is geestelijk beperkt en lijkt veilig in het gesticht ‘Het Apeldoorsche bosch’ in Apeldoorn, dat daar in de volksmond in de ‘Jodenhemel’ heet, Max Koetzer duikt onder in Amsterdam, maar voor het echtpaar Koetzer-Rudelsheim en dochter Suze moeten andere oplossingen gezocht en gevonden worden.

Maar in Apeldoorn voltrekt zich een groot, mensonterend drama. Op woensdag 20 januari 1943 verschijnt daar de Ordedienst van Kamp Westerbork en wordt op station Apeldoorn een goederentrein met 40 wagons gereed gemaakt. De helft van het personeel van Het Apeldoornsche Bosch vlucht die nacht. In de nacht van donderdag 21 op vrijdag 22 januari 1943 worden de bijna 1.200 patiënten en 50 van de overgebleven personeelsleden in vrachtwagens naar de gereedstaande goederentrein gebracht, die de volgende ochtend rechtstreeks naar Auschwitz rijdt. Daar worden allen op 25 januari 1943 meteen vermoord. Ook Hans Dorus Koetzer die 27 jaar oud wordt.

Uit herinneringen van Suzes kleindochter Mara Mientjes is bekend dat haar grootmoeder op 27 mei 1943 in Zeist aanwezig is bij het huwelijk van een van de dochters van de uit Nederlands-Indië afkomstige, doopsgezinde zendeling Johannes Pik. Een van de getuigen is Suzes Philips-collega en vriend Dirk Slothouwer, met wie ze al in mei 1945 zal trouwen. Het gezin Pik heeft connecties met het illegaal werk in Zeist. Waarschijnlijk zorgen zij ervoor dat Suze op het Zeister gemeentehuis in het plaatselijke bevolkingsregister wordt ingeschreven als de roomskatholieke violiste ‘Susanna Rita Koetsier’, dochter van ‘Alfred en Cornelia Koetsier-de Haas’.

Ook haar ouders Bernard en Elisabeth Koetzer-Rudelsheim worden in Zeist met valse gegevens geregistreerd, onder de namen ‘Bernard en Elisabeth de Ruyter-Rudel’, op het adres Homeruslaan 45. Uit de woningkaart voor bedoeld adres blijkt dat het echtpaar ‘De Ruijter-Rudel’ op 13 juli 1942 daadwerkelijk op Homeruslaan 45 kwam wonen, komende uit Amsterdam, en vertrokken ze op 22 juli 1944 naar Laren (NH), Smeekweg 10.

Waar dochter Suze in Zeist onderduikt, staat niet vast. Er is wel een foto van de onbekende onderduikgeefster en naar haar – Anna Sonja geheten – heeft Suze Koetzer haar in 1947 enige kind vernoemd, dochter Sonja Ann.

Suze Koetzer werd met haar valse gegevens geregistreerd op het adres Herenlaan 25. Daar woonde in die jaren echter geen Sonja Ann. Misschien is er nog een ander onderduikadres geweest en herkent iemand de foto.

Bernard en Elisabeth Koetzer-Rudelsheim overleven de bezetting in onderduik, evenals dochter Suze en zoon Max. Net als andere overlevenden pakken ze hun leven na die zware onderduikjaren weer op. Suze Koetzer trouwt met Dirk Slothouwer junior, zoon van een befaamde architect. De start is niet gemakkelijk voor het jonge echtpaar Slothouwer-Koetzer dat in Eindhoven blijft wonen. De schoonouders van Suze kunnen het huwelijk van hun zoon met een joodse vrouw niet accepteren. Ze zijn niet aanwezig bij het huwelijk en er ontwikkelt zich geen hartelijke relatie. In 1952 eindigt het huwelijk in een scheiding – Suze is in 1951 al verhuisd naar Amsterdam. Ze hertrouwt in 1958, dit keer met een joodse man, de bijna 16 jaar oudere Coenraad Heiman Kater (Weesp, 1893 – Amsterdam, 1973). Hij is de bezetting doorgekomen door een (tweede) gemengd huwelijk dat dat jaar in een scheiding is geëindigd.

Hoewel de Holocaust en de onderduikjaren natuurlijk als een dikke streep door de levens van joodse overlevenden als de Koetzers lopen, proberen ze doorgaans de draad weer op te pakken. Over de pijnlijke gebeurtenissen in het Duitsland van de jaren dertig en tijdens de bezetting wordt vaak ‘luid’ gezwegen. ‘Had ik maar eerder van alles gevraagd’, verzucht achterkleindochter Mara Mientjes anno 2020. Dat geldt voor veel nazaten.

Bronnen:

• Mededelingen van Mara Mientjes
• Stadsarchief Amsterdam, indexen, archiefkaarten voor Bernard en Elisabeth Koetzer-Rudelsheim, Susanna Rosette Koetzer, Max Koetzer en Coenraad Heiman Kater
• Gemeentearchief Zeist, 1499-5500, register van illegalen, persoonsregistraties van ‘Susanna Rita; woningkaart Homeruslaan 45 Koetsier’ en ‘Bernard en Elisabeth de Ruyter-Rudel’
• Digitaal joods monument, Hans Dorus Koetzer, ‘Gedeporteerde patiënten van Het Apeldoornsche Bosch’
• Wikipedia, Dirk Frederik Slothouwer
• Zie ook het bewezen onderduikadres Homeruslaan 45

1. Herenlaan 25

2. Suze Koetzer (rechts)

3. De valse persoonsregistratie van Susanna Rosette Koetzer

4_De onbekende onderduikgeefster, waarschijnlijk op de Stuifheuvel

5_Suze Koetzer met partner