Dit bericht beschrijft een adres in Zeist waar tijdens de bezetting een of meerdere joodse onderduikers verbleven. Een overzicht van dergelijke adressen en de daar geregistreerde onderduikers is te vinden via bekende onderduikadressen.

Wie weet meer? Suggesties voor correctie, wijziging en aanvulling kunnen doorgegeven worden via het contactformulier op deze site.

(Zie pagina 343-345 van het Onderduikboek)

Onderduikstertje:

  • Estella van Dam (Eindhoven, 11 oktober 1938)
  • Onderduikgeefster: Johanna Stomp-van Garderen (Doorn, 21 maart 1883 – Zeist, 9 januari 1974)

Het onderduikstertje Stella van Dam is afkomstig van Herenlaan 32. Haar onderduikgeefster Hanna Stomp-Luimes heeft haar ondergebracht bij haar schoonmoeder, Johanna Stomp-van Garderen op Tweede Hoogeweg 105. Dat Stella er terecht kan, is bijzonder. Jacobus Stomp, eigenaar van een meubelwinkel aan de Voorheuvel, is net zo actief in de illegaliteit geweest als zijn zoon. Hij is nog eerder gearresteerd dan zijn zoon, in de nacht van 9 op 10 september 1943, en overgebracht naar Kamp Vught. Ondanks de droevige omstandigheden biedt zijn echtgenote nu onderduik aan een joods meisje.

Voor Stella vraagt het verblijf op Tweede Hoogeweg 105 veel aanpassingsvermogen. Het is een druk huishouden, omdat er een werkplaats achter het huis is, waar personeel aan de slag is. Er duiken ook mannen voor de Arbeitseinsatz onder.

Stella, die ‘Marijke’ wordt genoemd, zit nu als enig kind tussen ouderen. In het begin mocht ze nog wel eens naar buiten en spelen met het kindje van de buren. Maar dat kan niet langer als een Duitse soldaat, die aan de overkant op wacht staat, naar haar naam vraagt en Stella daar hevig van schrikt. Nu moet ze zich binnen vermaken, er is niet veel om mee te spelen. Ze leert van Oma Stomp heel dun aardappelschillen en dat zal ze haar hele leven niet meer vergeten.

Er zijn razzia’s. Als er hard op de deur wordt gebonkt, vluchten alle onderduikers razendsnel van tafel, om zich te verbergen. Borden moeten zo snel mogelijk verdwijnen, of worden onder andere borden gezet, stoelen worden verzet en herschikt. Stella moet dan onder tafel zitten, doodstil tussen al die benen. ‘Je doet dat, je voelt dat het moet. Het is een overlevingsinstinct.’, zal ze er later over zeggen.

Stella maakt de bevrijding in 1945 mee in Zeist. Daarna wordt ze al gauw geconfronteerd met de verschrikkingen van de Holocaust. Haar ouders zijn in 1942 naar Kamp Westerbork getransporteerd. Haar moeder Pauline van Dam-de Winter is al op 12 februari 1943 in Auschwitz vermoord, haar broertje Stefan is op 10 september in datzelfde jaar vermoord in Auschwitz en haar vader Mario van Dam is op 31 maart 1944 omgekomen tijdens een transport. Stella, pas 6 jaar oud, staat er na een zware onderduikperiode alleen voor.

Ook voor de gezinnen Stomp-Luimes en Stomp-Van Garderen is de bevrijding geen feest. Jacobus is op 28 juni 1944 in Dachau overleden, zijn zoon Joop is op 4 april 1945 gefusilleerd in Staphorst en zijn zoon Carie overlijdt tweeëneenhalve week na de bevrijding op 22 mei 1945 in Kamp Rensburg. Hun illegale activiteiten hebben een hoge tol gevraagd.

In 2018 publiceert Dick van de Kamp ‘Het boek van de oorlog is nooit uit’, waarmee Carie Stomp herdacht wordt. Voor het pand Herenlaan 32 is in 2019 een herdenkingssteentje voor Carie Stomp geplaatst.

Stella van Dam keert weer terug naar de Achterhoek, waar ze door eerdere onderduikgevers wordt opgevangen. Daarna zal ze nog een jaar bij de familie in Varsseveld doorbrengen, waar ze ook al tijdens de bezetting ondergedoken was. Maar dan komt er via het Rode Kruis contact met familieleden die overleefd hebben. Oom Isidoor, een broer van moeder Pauline, neemt zijn nichtje op in zijn gezin.

In 2019 beschrijft Stella van Dam samen met kleindochter Megan Voogt haar ervaringen tijdens de bezetting en daarna in ‘Het levensverhaal van ‘zusje’ Estella van Dam’.

Bronnen:

  • Stella van Dam en Megan Voogt, ‘Het levensverhaal van ‘zusje’ Estella van Dam’, uitgegeven in eigen beheer, 2019
  • Dick van de Kamp, ‘Het boek van de oorlog is nooit uit, Het korte leven van verzetsstrijder Catharinus Stomp (1916-1945)’, Uitgave Zeister Historisch Genootschap, 2018
  • Zie het bewezen onderduikadres Herenlaan 32 (onderduik Stella van Dam) en de valse registratie op Ernst Casimirlaan 19

1. De winkell van Jacobus Stomp op de Tweede Hogeweg 105

2. Herdenkingsplaquette in de Oosterkerk met de namen van de vader en zoons Stomp

3. De struikelstenen voor het echtpaar Van Dam-de Winter en zoontje Stefan